Żydzi w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego: Stanisław Ligoń (Lemberger) 1949 - 1954

Ligoń, Stanislaw 1879-1954  piatek, 04 lutego 2011 Sekcją Finansową UB na Dolnym Sląsku kierował w latach 1949-54 Stanisław Ligoń, prawdziwe nazwisko Lemberger. Nagrody Polskiego Radia w Katowicach im. Stanisława Ligonia

W kierownictwie Ministerstwa Bezpieczenstwa Publicznego Zydzi zajmowali niemal polowe stanowisk  Nie tylko Morel   Dr hab. Krzysztof Szwagrzyk   Przez lata w historiografii polskiej obowiazywal powszechny poglad, zgodnie z którym teza o nadreprezentacji Zydów w komunistycznym aparacie bezpieczenstwa jest mitem. Gdy jednak podjeto badania nad narodowoscia kadr "bezpieki" (...)   Polityczna poprawnosc a statystyka
Wstepujacy do UB Zydzi nie ukrywali swego pochodzenia. We wlasnorecznie wypelnianych ankietach personalnych w rubryce "narodowosc" wpisywali zazwyczaj "zydowska". Dane takie ujawniali nawet ci, którzy juz w okresie miedzywojennym zerwali zwiazki ze srodowiskiem zydowskim i stali sie goracymi zwolennikami idei komunistycznej. Deklaracje swiatopogladowa ujawniano natomiast w rubryce "wyznanie", gdzie obok powszechnie uzywanego terminu "niewierzacy" nie brakowalo okreslenia "mojzeszowe".
O pozycji funkcjonariuszy pochodzenia zydowskiego w ministerstwie, ale tez o ich postrzeganiu w spoleczenstwie decydowaly dwa zasadnicze czynniki. Pierwszy dotyczyl ich liczby w "bezpiece"; drugi zas zajmowania przez nich eksponowanych stanowisk. Jesienia 1945 r. doskonale zorientowany w sprawach "bezpieki" w Polsce sowiecki doradca przy Ministerstwie Bezpieczenstwa Publicznego plk Nikolaj Seliwanowski w raporcie do Moskwy informowal, ze polowe stanowisk kierowniczych w MBP zajmuja Zydzi, a w calym ministerstwie ich odsetek siega 18,7 procent. Zapewne nawet on sie nie spodziewal, ze tak duza liczba oficerów pochodzenia zydowskiego w centrali aparatu bezpieczenstwa bedzie sie nadal zwiekszac. W kolejnych latach udzial Zydów polskich w kierowniczych strukturach MBP stale rósl, ostatecznie przekroczyl 37 procent. Wsród 450 osób pelniacych najwyzsze funkcje w MBP (dyrektorów i zastepców dyrektorów departamentów, kierowników samodzielnych wydzialów) pochodzeniem zydowskim legitymowalo sie 167 oficerów.
Na czele ministerstwa stal gen. Stanislaw Radkiewicz, wspomagany m.in. przez wiceministrów: Romana Romkowskiego (Menasze Grynszpana) i Mieczyslawa Mietkowskiego (Mojzesza Bobrowickiego). W okrytej ponura slawa centrali "bezpieki" wyzsi oficerowie o zydowskich korzeniach kierowali: kadrami - Leon Andrzejewski (Ajzen Lajb Wolf), sledztwami - Józef Rózanski (Goldberg), finansami - Edward Kalecki (Ela Szymon Tenenbaum), ochrona zdrowia - Kamil Warman, Leon (Lew) Gangel, Ludwik (Salomon) Przysuski, cenzura - Michal Rosner, Hanna Wierblowska, Michal (Mojzesz) Taboryski, Biurem Prawnym - Zygmunt Braude, Witold Gotman, konsumami - Feliks (Fiszel) Goldsztajn, Centralnym Archiwum MBP - Jadwiga Piasecka, Zygmunt (Nechemiasz) Okret, Biurem Wojskowym - Roman Garbowski (Rachamiel Garber) oraz Departamentami: I - Józef Czaplicki (Izydor Kurc), Julian Konar (Jakub Julian Kohn), II - Leon (Lejba) Rubinstein, Michal (Mojzesz) Taboryski, III - Józef Czaplicki (Izydor Kurc), Leon Andrzejewski (Ajzen Lajb Wolf), IV - Aleksander Wolski (Salomon Aleksander Dyszko), Józef Kratko, Bernard Konieczny (Bernstein), V - Julia Brystiger, VI (wieziennictwem) - Jerzy Dagobert Lancut, VII - Waclaw Komar (Mendel Kossoj), Zygmunt (Nechemiasz) Okret, Marek Fink (Mark Finkienberg), X - Józef Swiatlo (Izaak Fleischfarb), Henryk Piasecki (Chaim Izrael Pesses).
Nizszymi strukturami MBP - wydzialami, kierowali wówczas m.in.: Anatol (Natan) Akerman, Marian Baszt, Mieczyslaw (Mojzesz) Baumac, Jan Bernstein, Adam Bien (Bajn), Ignacy Bronecki, Izrael Cwejman, Tadeusz (Dawid) Diatlowicki, Michal (Holzer Maurycy-Aron) Drzewiecki, Michal (Mojzesz) Fajgman, Leon Fojer (Feuer), Tadeusz Fuks, Edward (Eliasz) Futeral, Artur Galewicz (Glasman), Henryk Galecki (Natan Monderer-Lamensdorf), Lazarz Gejler, Jakub Glidman, Leon Goryn, Karol Grabski (Hertz), Helena (Gitla) Gruda, Borys (Boruch) Grynblat, Józef Gutenbaum, Herman Halpern, Henryk Jablonski (Chaim Grinsztajn), Michal Jachimowicz, Zbigniew Józefowicz, Bronislawa Juckier, Leon Kesten, Abram Klinberg, Leon Klitenik, Ignacy Krakus, Michal-Emil Krassowski, Mieczyslaw Krzeminski (Mojzesz Flamenblaum), Icek Lewenberg, Mieczyslaw Lidert (Erlich), Juliusz Litoczewski, Kazimierz Laski (Cygier), Samuel Majzels, Ignacy Makowski, Aleksander Marek (Markus) Malec, Walenty Malachowski, Ignacy Marecki, Marian (Mojzesz) Minkendorf, Bronislaw Nechamkis, Artur Nowak (Abraham Lerner), Jerzy Nowicki (Lipszyc), Dawid Oliwa, Róza (Gina) Poznanska, Stanislaw Rothman, Mieczyslaw (Moralich) Rubillowicz, Irena Siedlecka (Regina Reiss), Michal (Mowsza) Siemion, Wolf Sindel, Zygmunt Skrzeszewski (Salomon Halpern), Marceli Stauber, Józef Stepinski, Ernest Szancer (Schanzer), Ignacy Szemberg, Antonina Taube-Knebel, Juliusz Teitel, Adam (Abram) Wein, Salomon Widerszpil, Józef Winkler (Szaja Kinderman), Stanislaw Witkowski (Samuel Eimerl), Roman Wysocki (Altajn), Edward Zajac, Marek Zajdensznir, Maria Zorska, Emanuel Zeranski.
W tym samym czasie, w rozbudowanym systemie wiezien i obozów liczacym 179 wiezien i 39 obozów pracy, stanowiska naczelników i komendantów zajmowali: Salomon Morel - komendant obozów w Swietochlowicach-Zgodzie (1945) i Jaworznie (1948-1951), naczelnik wiezien m.in. w Opolu (1945-1946), Katowicach (1946-1948) i Jaworznie (1951); oraz Mieczyslaw (Moszek) Flaum - komendant obozu we Wloclawku (1945-1946) i Mielecinie (1946); Beniamin Glatter - naczelnik wiezienia w Goleniowie (1949); Franciszek (Efroim) Klitenik - naczelnik wiezienia we Wroclawiu (1946-1947), Dzierzoniowie (1947-1951) i Lodzi (1951-1958), Henryk Markowicz - naczelnik wiezienia przy ul. Kleczkowskiej we Wroclawiu (1945-1946), Sewer Rosen - naczelnik wiezienia w Barczewie (1947-1951), Oskar Rozenberg - naczelnik wiezienia w Potulicach (1951-1954), Kazimierz Szymanowicz - naczelnik wiezienia w Rawiczu (1945-1947) i Saul Wajntraub - naczelnik wiezienia w Klodzku (1948-1951) i wiezienia nr III w Warszawie (1951-1954).
Znaczacy procent (13,7) oficerów pochodzenia zydowskiego znalazl sie takze wsród szefów i zastepców szefów Wojewódzkich Urzedów Bezpieczenstwa Publicznego/ Wojewódzkiego Urzedu do spraw Bezpieczenstwa Publicznego. Najwiecej z nich znalazlo zatrudnienie w wojewódzkim UB we Wroclawiu, gdzie wsród osiemnastu zastepców szefów WUBP/ WUdsBP szesciu (33 proc.) bylo Zydami: Wladyslaw Watorek (Adolf Eichenbaum), Jan Steslowicz (Lemil Katz), Adam Nowak (Adas Najman), Adam Kornecki (Dawid Kornhendler), Eliasz Koton i Karol Grad, a w niektórych wydzialach i sekcjach urzedu przedstawiciele tej narodowosci stanowili niekiedy 1/3 ich calego stanu osobowego. Zjawisko takie wystepowalo np. w Wydziale ds. Funkcjonariuszy, Wydziale V, VIII i Gospodarczym.
W latach 1945-1956 poszczególnymi wydzialami kierowali: personalnym - Leonarda Opalko (Lorka Nadler) (1945-1946); I - Roman Wysocki (Altajn) (1950-1951); V - Józef (Jefim) Gildiner (1951-1952); X - Józef (Jefim) Gildiner (1952-1954); "A" - Edward Last (1946); sledczym - Antoni Marczewski (1946-1947), Feliks Rózycki (Rosenbaum) (1950-1952); Wydzialem ds. Funkcjonariuszy - Bronislaw Romkowicz (Maks Bernkopf) (1946-1947); Sekcja Finansowa - Stanislaw Ligon (Lemberger) (1949-1954); Sluzba Mundurowa - Arnold Mendel (1949-1950). Stanowili oni takze trzon istniejacej przy WUBP komórki partyjnej PPR/PZPR (Jefim Gildiner, Karol Grad, Zygmunt Kopel, Henryk Lubinski, Grzegorz Rajman, Felicja Rubin) - 26 proc. w 1954 roku.
Podobna, wynoszaca 30 proc. statystyke, mozna dostrzec w gronie kadry kierowniczej powiatowego UB w Dzierzoniowie. Na jej wielkosc wplyw mialo piastowanie urzedu szefa przez: Artura Górnego (1946-1947); Michala (Mojzesza) Wajsmana (1947-1948) i Adama Kulberga (1951-1954). Jeszcze wyzszy odsetek wystapil na stanowiskach ich zastepców, wsród których trzy z osmiu etatów zajmowali oficerowie zydowscy: Edward Last (1945-1946), Adam Kulberg (1950-1951) i Izaak Winnykamien (1952).   Od sprawcy do ofiary
Lacznie w latach 1945-1956 we wszystkich komórkach tylko wojewódzkiego UB na Dolnym Slasku pracowalo ponad 500 osób pochodzenia zydowskiego. Pytanie o pelna liczbe zatrudnionych w aparacie bezpieczenstwa Polski Ludowej/ PRL pozostaje nadal otwarte, podobnie jak problem zwiazany z próba okreslenia swiadomosci narodowej oficerów "bezpieki", wsród których czesc juz przed wojna manifestacyjnie odcinala sie od swych zydowskich korzeni. Oderwani od rodzimego srodowiska deklarowali swa polskosc i swiatopoglad materialistyczny, w których wiare gleboko zachwialy dopiero wydarzenia 1968 r., gdy w wyniku antysemickiej nagonki 1968 r. kilkanascie tysiecy polskich Zydów zostalo zmuszonych do opuszczenia kraju. Ich wyjazd upowszechnil na swiecie poglad o ksenofobicznej Polsce i rzekomym antysemityzmie jej mieszkanców. Milczeniem pomija sie przy tym fakt, ze cala operacje przeciwko Zydom zorganizowali ich niedawni towarzysze z "bezpieczenstwa", a posród wyjezdzajacych do Izraela znalazlo sie kilkuset niedawnych sekretarzy partii, stalinowskich sedziów i prokuratorów, oficerów Informacji Wojskowej, Urzedu Bezpieczenstwa i Sluzby Bezpieczenstwa.
Zaden z nich nigdy nie poniósl odpowiedzialnosci za dokonane czyny, (...)
Autor jest historykiem, naczelnikiem Oddzialowego Biura Edukacji Publicznej IPN we Wroclawiu.
http://www.naszdziennik.pl/index.php?dat=20110128&typ=my&id=my03.txt